Η Ξάνθη είναι από τις λίγες ελληνικές πόλεις όπου μπορεί κανείς να διακρίνει πτυχές της ιστορίας της περπατώντας στους δρόμους της. Νεοκλασικά αρχοντικά, καπναποθήκες και δημόσια κτίρια συνυπάρχουν σε μια πόλη που αναπτύχθηκε ανάμεσα στον ορεινό όγκο της Ροδόπης και την εύφορη πεδιάδα που εκτείνεται έως τη λίμνη Βιστωνίδα. Η φυσιογνωμία της πόλης διαμορφώθηκε κατά κύριο λόγο τον 19ο αιώνα, όταν η Ξάνθη γνώρισε εντυπωσιακή οικονομική ανάπτυξη χάρη στην καλλιέργεια και το εμπόριο του περίφημου αρωματικού καπνού «μπασμά». Τα καπνά της Ξάνθης ταξίδευαν από τα λιμάνια του Πόρτο Λάγους και της Καβάλας προς τις αγορές της Ευρώπης και της Ανατολής, συνδέοντας την Ξάνθη με διεθνή εμπορικά δίκτυα. Για να καταλάβεις πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε ο καπνός στην εξέλιξη της πόλης, σκέψου ότι στην Ξάνθη μέχρι το 1912 είχαν καταγραφεί 125 καπναποθήκες. Σήμερα, αυτό που έχουμε στην διάθεσή μας για να μας θυμίζει τους δεσμούς της πόλης με τον καπνό, είναι οι καπναποθήκες της. Οι περισσότερες από αυτές, αν και φέρουν εμφανή σημάδια εγκατάλειψης και φθοράς, εξακολουθούν να προσδίδουν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στην πόλη, ο οποίος σε συνδυασμό με τα καλά διατηρημένα νεοκλασικά κτίρια της Παλιάς Πόλης, μαρτυρά την οικονομική ευμάρεια που βίωσε η Ξάνθη μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο πλούτος που δημιουργήθηκε εκείνη την περίοδο δεν αντικατοπτρίζεται μόνο στις καπναποθήκες, ούτε στα επιβλητικά αρχοντικά των εμπόρων, αλλά στα κοινωφελή ιδρύματα και στους νέους δημόσιους χώρους. Σήμερα, η Ξάνθη διατηρεί σε μεγάλο βαθμό αυτή τη μοναδική ιστορική φυσιογνωμία, αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρημένα σύνολα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής στη βόρεια Ελλάδα και θα σου θυμίσει λίγο το Πλόβντιβ.
Οι πόλεις δεν αναπτύσσονται επειδή είναι «προορισμένες» να εξελιχθούν σε μεγάλα αστικά κέντρα. Η ιστορία τους διαμορφώνεται από παράγοντες που μεταβάλλονται συνεχώς: οι εμπορικές διαδρομές αλλάζουν, νέα μέσα μεταφοράς δημιουργούν διαφορετικά δίκτυα επικοινωνίας, η ζήτηση για ορισμένα προϊόντα αυξάνεται ή μειώνεται, ενώ διοικητικές αποφάσεις, γεωπολιτικές εξελίξεις ή ακόμη και φυσικές καταστροφές μπορούν να ανατρέψουν τις υπάρχουσες ισορροπίες. Είδαμε ένα αντίστοιχο παράδειγμα με την περίπτωση της Αλεξανδρούπολης. Και στην περίπτωση της Ξάνθης μπορούμε να διακρίνουμε διάφορους παράγοντες που την ανέδειξαν σε αστικό κέντρο. Δες παρακάτω μια σύντομη παρουσίαση που επεξηγεί λίγο πιο αναλυτικά πώς μετατράπηκε η Ξάνθη σε σημαντικό αστικό κέντρο.
Μάθε την ιστορία της Ξάνθης μέσα από τρεις περιοχές
Για την καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης της Ξάνθης θα σταθούμε σε τρεις βασικές περιοχές: Στην Παλιά Πόλη, που αποτέλεσε τον αρχικό πυρήνα της πόλης, στη περιοχή της σημερινής Κεντρικής Πλατείας, όπου διαμορφώθηκε σταδιακά το διοικητικό και εμπορικό κέντρο της πόλης, και τέλος στην περιοχή των Καπναποθηκών, η οποία συνδέθηκε με την ανάπτυξη της καπνικής οικονομίας και τη βιομηχανική φυσιογνωμία της Ξάνθης.
Η Παλιά Πόλη ...
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, οι καταστροφικοί σεισμοί του 1829 αποτέλεσαν ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα που επηρέασαν την αστική εικόνα την Ξάνθης. Οι σεισμοί προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές, με σημαντικό μέρος των κτιρίων να καταστρέφεται, γεγονός που οδήγησε σε μια εκτεταμένη διαδικασία ανοικοδόμησης. Μέχρι εκείνη την περίοδο, ο κύριος οικιστικός πυρήνας της πόλης βρισκόταν στην περιοχή που γνωρίζουμε σήμερα ως Παλιά Πόλη.
Η Παλιά Πόλη, όπως διαμορφώθηκε στη μορφή που διατηρεί σήμερα, είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της περιόδου ανοικοδόμησης που ξεκίνησε μετά το 1830. Για την ανασυγκρότηση της πόλης προσκλήθηκαν οικοδόμοι από τη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο, οι οποίοι ανέλαβαν την ανέγερση νέων κατοικιών, εκκλησιών και δημόσιων κτιρίων. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανοικοδόμηση οδήγησε στη δημιουργία ενός εντελώς νέου οικισμού, αλλά στην αποκατάσταση και αναμόρφωση του ήδη υπάρχοντος.
Πού βρίσκεται;
Τί προσανατολισμό έχει;
Τα κτίρια
Έχει αστική δομή;
Το οδικό δίκτυο
Πώς απέκτησε αυτή τη μορφή;
Πού βρίσκεται;
Τί προσανατολισμό έχει;
Τα κτίρια
Έχει αστική δομή;
Το οδικό δίκτυο
Πώς απέκτησε αυτή τη μορφή;
Η Παλιά Πόλη αναπτύσσεται στο βόρειο τμήμα της σημερινής Ξάνθης και ακολουθεί αμφιθεατρική διάταξη στις παρυφές του ορεινού όγκου. Η μορφή της δεν βασίζεται σε έναν αυστηρό πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά προέκυψε από τις ανάγκες των κατοίκων και από την προσαρμογή στο φυσικό ανάγλυφο της περιοχής. Τα οικοδομικά τετράγωνα έχουν διαφορετικά μεγέθη, ενώ τα κτίρια οργανώνονται άλλες φορές σε συνεχόμενα μέτωπα προς τον δρόμο και άλλοτε σε συνδυασμό με αυλές που οριοθετούνται από ψηλές μάντρες. Το ίδιο χαρακτηριστικό συναντάμε και στους δρόμους της Παλιάς Πόλης. Οι δρόμοι δεν ακολουθούν μια ευθύγραμμη χάραξη, αλλά παρουσιάζουν διαφορετικά πλάτη, καμπύλες και συχνές αλλαγές κατεύθυνσης. Πολύ σπάνια επιτρέπουν μια πλήρη οπτική συνέχεια μέχρι το τέλος τους. Η μορφή αυτή υπήρξε το αποτέλεσμα της σταδιακής ανάπτυξης του οικισμού, όπου ο χώρος διαμορφώθηκε μέσα από τη χρήση και την καθημερινή ζωή των κατοίκων του. Η περιήγηση στην Παλιά Πόλη αποκαλύπτει σταδιακά τον χώρο, καθώς οι δρόμοι σπάνια επιτρέπουν μια πλήρη οπτική συνέχεια μέχρι το τέλος τους.
Τα περισσότερα κτίρια είναι μονώροφα ή διώροφα, ενώ σπανιότερα εμφανίζονται τριώροφες κατασκευές. Κατά τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η οικονομική ανάπτυξη της Ξάνθης ενισχύθηκε κυρίως από το εμπόριο και την καπνική δραστηριότητα, εμφανίζονται μεγαλύτερες αστικές κατοικίες. Οι κατοικίες αυτές, με υπόγειο ή υπερυψωμένο ισόγειο και περισσότερους ορόφους, διαφοροποιούνται από τα απλούστερα σπίτια του οικισμού και αποτυπώνουν την οικονομική άνοδο μιας νέας αστικής τάξης.
Η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της Παλιάς Πόλης διαμορφώθηκε μέσα από διαφορετικές επιρροές. Στα κτίρια συνυπάρχουν στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του βορειοελλαδικού χώρου με νεοκλασικές και εκλεκτικιστικές μορφές, οι οποίες αντανακλούν τις επαφές της Ξάνθης με τον ευρύτερο βαλκανικό και ευρωπαϊκό χώρο. Ιδιαίτερη υπήρξε η σχέση της πόλης με τη Φιλιππούπολη, όπου δραστηριοποιήθηκαν αρκετοί Ξανθιώτες καπνέμποροι και μέσω αυτών μεταφέρθηκαν νέα αρχιτεκτονικά πρότυπα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της περιόδου αποτελούν ορισμένα από τα γνωστά αρχοντικά της πόλης με έντονα εκλεκτικιστικά στοιχεία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η οικία Χασιρτζόγλου. Το κτίριο οικοδομήθηκε την δεκαετία του 1890 από τον Μένανδρο Χασιρτζόγλου. Ο Μ. Χασιρτζόγλου ασχολήθηκε με το καπνεμπόριο και ήταν ανώτερος υπάλληλος του οθωμανικού κράτους. Υπήρξε δημογέροντας, εκκλησιαστικός επίτροπος, αλλά και πρόξενος της Αυστροουγγαρίας στην Ξάνθη. Το προξενείο της Αυστροουγγαρίας, ένα από τα τέσσερα προξενεία που υπήρχαν στην πόλη, στεγάστηκε στην οικία του. Πρόκειται για μια μεγαλοπρεπή, διώροφη κατοικία, η οποία διαθέτει αυλή στο πίσω μέρος της.
Το Αρχοντικό Κουγιουμτζόγλου ...
Ιδιοκτήτης του διπλού αυτού κτίσματος ήταν ο πλούσιος καπνέμπορος Βασίλειος Κουγιουμτζόγλου. Το έχτισε την δεκαετία του 1870 για τους δυο γιους του, Παντελή και Δημήτριο, γι’ αυτό και αποτελείται από δυο πανομοιότυπα τμήματα.
Πρόκειται για μεγάλο διώροφο κτίσμα με ημιυπόγειο, που διακρίνεται για την απόλυτη συμμετρία του. Τα κύρια χαρακτηριστικά του είναι τα πολλά ανοίγματα και ο εξωτερικός διάκοσμος της κύριας όψης, που γίνεται με συμπαγή κόκκινα τούβλα.
Το κτίριο μετά τη συντήρησή του, στεγάζει, το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο της Ξάνθης.
Στην ίδια κατηγορία ανήκει και η οικία του Ισαάκ Ντανιέλ, ένα από τα χαρακτηριστικά κτίρια της αστικής ανάπτυξης της Ξάνθης. Το κτίριο ανεγέρθηκε περίπου τη δεκαετία του 1890 από τον Ισαάκ Ντανιέλ, ο οποίος αρχικά δραστηριοποιήθηκε ως φαρμακοποιός και στη συνέχεια ως καπνέμπορος, τραπεζίτης και ασφαλιστής. Η ιστορία του κτιρίου συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του Ντάνιελ. Μέρος της κατοικίας πέρασε στην οικογένεια Χατζιδάκι, με τον Μάνο Χατζιδάκι να περνά εκεί μέρος των παιδικών του χρόνων. Αργότερα το κτίριο πέρασε στα χέρια του ελληνικού δημοσίου και χρησιμοποιήθηκε για διαφορετικές λειτουργίες, όπως η στέγαση δημόσιων υπηρεσιών κατά τον Μεσοπόλεμο. Κατά την περίοδο της βουλγαρικής κατοχής αποτέλεσε διοικητική έδρα των βουλγαρικών αρχών, ενώ μεταπολεμικά χρησιμοποιήθηκε από τον Ελληνικό Στρατό και παρέμεινε γνωστό ως «Φρουραρχείο». Ας βάλουμε όμως μια παρένθεση και ας πούμε δύο λόγια για το ποιος ήταν ο Μάνος Χατζηδάκις.
Μάνος Χατζηδάκις ...
Ο Μάνος Χατζιδάκις (1925-1994) υπήρξε κορυφαίος Έλληνας συνθέτης, ποιητής, τραγουδοποιός, μαέστρος και πιανίστας. Γεννήθηκε στην Ξάνθη, «τη διατηρητέα κι όχι την άλλη, τη φριχτή, που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους εσωτερικούς της ενδοχώρας μετανάστες», όπως έλεγε, αλλά οι γονείς του κατάγονταν από την Κρήτη και την Αδριανούπολη. Η οικογένειά του ζούσε στην Ξάνθη γιατί ο πατέρας του εργαζόταν ως νομικός σύμβουλος σε καπνικές εταιρείες της περιοχής. Η μουσική του εκπαίδευση ξεκίνησε ήδη όταν ο Χατζιδάκις ήταν τεσσάρων ετών.
Το 1960 του απονεμήθηκε το βραβείο Όσκαρ “Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού” για το τραγούδι του “Τα Παιδιά του Πειραιά” από την ταινία “Ποτέ την Κυριακή”, ωστόσο ο ίδιος δεν παραβρέθηκε στην απονομή για να παραλάβει το βραβείο. Το τραγούδι θα συμπεριληφθεί στα δέκα εμπορικότερα τραγούδια του 20ου αιώνα. Το 1966 ο Μάνος Χατζιδάκις πηγαίνει στις ΗΠΑ, όπου ανεβάζει στο Μπρόντγουεϊ με τον Ζιλ Ντασέν και τη Μελίνα Μερκούρη τη θεατρική διασκευή του «Ποτέ την Κυριακή» με τον τίτλο «Illya Darling». Στην Αμερική θα παραμείνει μέχρι το 1972.
Εκτός από τις ιδιωτικές κατοικίες, η Παλιά Πόλη αποτέλεσε και τον χώρο όπου οργανώθηκε η κοινωνική, θρησκευτική και εκπαιδευτική ζωή των κοινοτήτων της Ξάνθης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή γύρω από την Πλατεία Μητροπόλεως, η οποία λειτουργούσε ως το κέντρο της χριστιανικής κοινότητας και συγκέντρωνε κτίρια με θρησκευτικές, διοικητικές και εκπαιδευτικές λειτουργίες. Στην πλατεία αυτή δεσπόζει ο ναός του Τιμίου Προδρόμου, ο οποίος ανοικοδομήθηκε το 1839, μετά τις καταστροφές που προκάλεσαν οι σεισμοί του 1829. Δίπλα του βρίσκεται το Μητροπολιτικό Μέγαρο, ένα διώροφο νεοκλασικό κτίριο του 1897, το οποίο στέγαζε τον Μητροπολίτη και τα γραφεία της Ιεράς Μητρόπολης Ξάνθης. Η ανέγερσή του συνδέθηκε με την οικονομική συμβολή της τοπικής κοινότητας και ιδιαίτερα των καπνεμπόρων και καπνεργατών, γεγονός που δείχνει τη σημασία που είχε ήδη αποκτήσει η καπνική οικονομία για την πόλη.
Στον ίδιο χώρο βρίσκονται και σημαντικά εκπαιδευτικά κτίρια. Η Ματσίνειος Σχολή, το σημερινό Α΄ Δημοτικό Σχολείο, κατασκευάστηκε το 1863 με δωρεά του εμπόρου Μιχαήλ Μεταξά Ματσίνη, ενώ λίγα χρόνια αργότερα, το 1881, ανεγέρθηκε το Νηπιαγωγείο Στάλιου με δωρεά του καπνέμπορου Παναγιώτη Στάλιου. Στην περιοχή βρισκόταν επίσης το Ελληνικό Προξενείο κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, ένα κτίριο που χρησιμοποιήθηκε παράλληλα και ως κατοικία του ιερέα του ναού του Τιμίου Προδρόμου. Δες το βίντεο και τις φωτογραφίες με τις ιδιαίτερες περιγραφές μερικών κτιρίων που ακολουθούν παρακάτω.
Το Μητροπολιτικό Μέγαρο ...
Το Μητροπολιτικό Μέγαρο βρίσκεται ανάμεσα στη Ματσίνειο Σχολή και στον ναό Τιμίου Προδρόμου
Το Μητροπολιτικό Μέγαρο οικοδομήθηκε το 1897. Το Μέγαρο κτίστηκε με σκοπό να στεγάσει τις υπηρεσίες της Ιεράς Μητροπόλεως Ξάνθης και Περιθεωρίου, που μέχρι τότε στεγαζόταν σε μια ιδιωτική οικία, αλλά και για να αποτελέσει τον χώρο κατοικίας του εκάστοτε Μητροπολίτη. Το Μητροπολιτικό Μέγαρο, συνεχίζει να έχει την ίδια λειτουργία αδιαλείπτως, από την ίδρυσή του μέχρι και σήμερα.
Στο εσωτερικό του υπάρχει ευρύχωρη σάλα, καθώς και χώροι υποδοχής των επισκεπτών και χώροι ακροάσεων. Το κτίριο παρουσιάζει ομοιότητες με το μητροπολιτικό μέγαρο στην Οχρίδα της Βόρειας Μακεδονίας και ίσως είναι κτισμένο από τον ίδιο αρχιτέκτονα. Το κτίσμα ανακαινίστηκε το 1998 με δαπάνη του Δημοσίου.
Ένα άλλο κτίριο που αξίζει αναφοράς και βρίσκεται σε κεντρικό σημείο της Παλιάς Πόλης, είναι το κτίριο που χτίστηκε για να στεγάσει τη Λέσχη της Ελληνορθόδοξης κοινότητας. Χτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, και χρηματοδοτήθηκε μέσω εράνου από τα μέλη της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας, ενώ λέγεται ότι για την ανέγερση του κτιρίου έκανε μεγάλη δωρεά και ο καπνέμπορος Μιχαήλ Ματσίνης. Μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος, το κτίριο περιήλθε στην κυριότητα του ελληνικού δημοσίου, ενώ στη συνέχεια πέρασε στην ιδιοκτησία του Δήμου Ξάνθης. Μέχρι το 1937 στεγάστηκε σε αυτό η Εμπορική Λέσχη και μέχρι το 1955 η Λέσχη των Στρατιωτικών.
Είναι κτισμένο σε νεοκλασικό ύφος και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα κοινοτικού κτίσματος των τελευταίων χρόνων της οθωμανικής περιόδου.
Η Πλατεία Δημοκρατίας...
Αν η Παλιά Πόλη αποτέλεσε τον πρώτο οικιστικό πυρήνα της Ξάνθης, η περιοχή της σημερινής Κεντρικής Πλατείας εξελίχθηκε σταδιακά στο διοικητικό, εμπορικό και οικονομικό κέντρο της πόλης. Από τα μέσα του 19ου αιώνα και ιδιαίτερα μετά τη μεταφορά της έδρας του καζά από τη Γενισέα στην Ξάνθη, η περιοχή άρχισε να συγκεντρώνει δημόσιες υπηρεσίες, χώρους εμπορίου και διοίκησης, διαμορφώνοντας ένα νέο αστικό κέντρο που θα καθόριζε την περαιτέρω ανάπτυξη της πόλης. Στον χώρο της σημερινής πλατείας βρισκόταν το Κουλιγιέ (külliye), δηλαδή το διοικητικό, οικονομικό και θρησκευτικό συγκρότημα του οθωμανικού καζά. Το συγκρότημα περιλάμβανε το τέμενος Παζάρ Γιερί Τζαμισί, μια μνημειακή κρήνη – ποδονύπτη, όπως επίσης και βοηθητικούς χώρους που εξυπηρετούσαν τις καθημερινές λειτουργίες του. Μπροστά από το τέμενος λειτουργούσε και καφενείο, μέρος των εσόδων του οποίου διατίθετο για τη συντήρηση του συγκροτήματος. Στο ίδιο σημείο υψωνόταν και ο Πύργος του Ρολογιού, που αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της ύστερης Οθωμανικής περιόδου στην Ξάνθη. Βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά της Πλατείας Δημοκρατίας, δίπλα από το Δημαρχείου. Οι περισσότεροι ιστορικοί και ερευνητές συμφωνούν ότι ο πύργος χρονολογείται από το 1858-1859. Σύμφωνα με την επιγραφή του μνημείου, η οποία δεν σώζεται σήμερα, ο κτήτορας του μνημείου ήταν ο Χατζή Εμίν Αγάς. Ο Πύργος έχει τετράγωνη κάτοψη και σχήμα τετραγωνικού πρίσματος με συνολικό ύψος περίπου 25 μέτρα. Σε κάθε πλευρά του πύργου υπάρχει ένα καντράν που δείχνει την ώρα, ενώ στο πάνω μέρος υπάρχει μία καμπάνα η οποία είναι συνδεδεμένη με το ρολόι. Γύρω από το Κουλιγιέ αναπτύχθηκαν οι υπαίθριες αγορές, τα γνωστά παζάρια, τα οποία συγκέντρωσαν μεγάλο μέρος της εμπορικής δραστηριότητας της Ξάνθης.
Η περιοχή των καπναποθηκών ...
Φεύγοντας από την περιοχή της σημερινής Κεντρικής Πλατείας και κατευθυνόμενοι νοτιότερα, φτάνουμε στην περιοχή των καπναποθηκών. Ο πολεοδομικός χαρακτήρας της περιοχής διαφέρει αισθητά από εκείνον της Παλιάς Πόλης. Ενώ ο παλαιός οικισμός αναπτύχθηκε σταδιακά και χωρίς ενιαίο σχεδιασμό, εδώ εφαρμόστηκε ένα οργανωμένο ρυμοτομικό σχέδιο σύμφωνα με τους νέους οθωμανικούς πολεοδομικούς κανονισμούς του 1882. Έτσι, δημιουργήθηκαν μεγάλα οικοδομικά τετράγωνα και φαρδείς δρόμοι, ώστε να μπορούν να ανεγερθούν τα μεγάλα βιομηχανικά κτίρια που απαιτούσε η καπνική οικονομία.
Σήμερα, η περιοχή των καπναποθηκών αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορικές συνοικίες της πόλης. Παρότι πολλά από τα κτίρια έχουν αποκτήσει νέες χρήσεις ή παραμένουν ανενεργά, εξακολουθούν να υπενθυμίζουν την περίοδο κατά την οποία ο καπνός διαμόρφωσε την οικονομία, την αρχιτεκτονική, την κοινωνία και τελικά την ίδια την ταυτότητα της Ξάνθης.
Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, η εικόνα της περιοχής ήταν διαφορετική. Τα πολλά ρέματα που τη διέσχιζαν, πριν καταλήξουν στον ποταμό Κόσυνθο, προκαλούσαν συχνές πλημμύρες και καθιστούσαν δύσκολη την κατοίκηση. Οι ίδιες όμως συνθήκες φαίνεται πως αποδείχθηκαν ιδιαίτερα ευνοϊκές για την αποθήκευση και την επεξεργασία του καπνού, καθώς η φυσική υγρασία βοηθούσε στη διατήρηση της ποιότητας του προϊόντος.
Παράλληλα, η περιοχή βρισκόταν επάνω στους βασικούς εμπορικούς δρόμους που οδηγούσαν προς το Πόρτο Λάγος και την Καβάλα, ενώ από το 1891 εξυπηρετούνταν και από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό της Ξάνθης, γεγονός που διευκόλυνε σημαντικά τη μεταφορά των εμπορευμάτων.
Για να φτάσει όμως ο καπνός στις καπναποθήκες, έπρεπε να προηγηθεί η συγκομιδή. Τα φύλλα καπνού συλλέγονταν σταδιακά μέσα στο καλοκαίρι, δένονταν σε αρμαθιές και κρεμιόνταν σε σκιερούς χώρους για να αποξηρανθούν φυσικά. Έπειτα ταξινομούνταν ανάλογα με την ποιότητα, το μέγεθος και το χρώμα τους, στοιβάζονταν σε δέματα και παρέμεναν στις αποθήκες των παραγωγών μέχρι να μεταφερθούν προς πώληση. Η επόμενη φάση πραγματοποιούνταν στις καπναποθήκες της Ξάνθης.
Εκεί ο καπνός περνούσε από συνεχείς ελέγχους και νέα διαλογή, ώστε κάθε δέμα να περιέχει φύλλα με ομοιόμορφα χαρακτηριστικά. Οι στοιβαδόροι αναλάμβαναν τη μεταφορά και την αποθήκευση των δεμάτων, ενώ στα μεγάλα σαλόνια των ορόφων οι καπνεργάτες και οι καπνεργάτριες διαχώριζαν τα φύλλα, τα ταξινομούσαν ανά ποιότητα και τα προετοίμαζαν για τη συσκευασία και την εξαγωγή τους. Όλες οι εργασίες γίνονταν υπό την επίβλεψη του πρωτομάστορα, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για την οργάνωση της παραγωγής και του εργατικού δυναμικού. Αφού ολοκληρωνόταν η επεξεργασία, ο καπνός δεματοποιούνταν και ήταν πλέον έτοιμος να μεταφερθεί προς τα λιμάνια του Πόρτο Λάγος και της Καβάλας, από όπου εξαγόταν στις διεθνείς αγορές.
Ενώ οι πρώτες καπναποθήκες που χτίστηκαν στην Ξάνθη μετά το 1860 ήταν σχετικά μικρές και συνήθως μονώροφες, κατά την περίοδο της οικονομικής ανάπτυξης (1890-1925), ανεγέρθηκαν πολύ μεγαλύτερες εγκαταστάσεις. Την ίδια περίοδο, όμως, η Οθωμανική Αυτοκρατορία βρισκόταν αντιμέτωπη με σοβαρή οικονομική κρίση και διογκούμενο δημόσιο χρέος. Οι συνεχείς πολεμικές συγκρούσεις και οι αυξημένες ανάγκες του κράτους οδήγησαν την Αυτοκρατορία σε εκτεταμένο δανεισμό από ευρωπαϊκές δυνάμεις. Η αδυναμία αποπληρωμής των χρεών είχε ως αποτέλεσμα οι δανειστές να αναζητήσουν τρόπους άμεσου ελέγχου των εσόδων από συγκεκριμένες πηγές φορολογίας και παραγωγής. Το 1883 ιδρύθηκε η «Εταιρεία του Μονοπωλίου Συνενδιαφερομένων των Καπνών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας» (Société de la Régie co-intéresée des tabacs de l’Empire Ottoman), ιδρυτικοί μέτοχοι της οποίας ήταν τράπεζες γαλλικών, αγγλικών, γερμανικών και αυστριακών συμφερόντων. Η Régie, σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης, ήταν υποχρεωμένη να διαθέτει αποθήκες στα σημαντικότερα κέντρα καπνοπαραγωγής της Αυτοκρατορίας. Τα νέα αυτά κτίρια αποτέλεσαν τα πρώτα βιομηχανικά συγκροτήματα μεγάλης κλίμακας και όγκου στις σημαντικότερες οθωμανικές καπνουπόλεις, συμπεριλαμβανομένης και της Ξάνθης, όπου η δραστηριότητά της αποτυπώθηκε με την ανέγερση του μεγάλου κτιριακού συγκροτήματος της καπναποθήκης «Π» στα τέλη της δεκαετίας του 1880, ενός κτιρίου με συνολική επιφάνεια περίπου 5.600 τ.μ., το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της βιομηχανικής ανάπτυξης που γνώρισε η πόλη εκείνη την περίοδο.
Η ενσωμάτωση της Ξάνθης στο ελληνικό κράτος το 1920 δημιούργησαν νέα δεδομένα για το εμπόριο του ανατολικού καπνού. Η περιοχή συγκέντρωνε πλέον μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής καπνού, γεγονός που προσέλκυσε ακόμη περισσότερες ξένες καπνεμπορικές επιχειρήσεις. Από αυτές, πολλές επέλεξαν να δραστηριοποιηθούν απευθείας στην Ξάνθη, ώστε να ελέγχουν οι ίδιες την αγορά, την επεξεργασία και την εξαγωγή του προϊόντος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εγκαταστάθηκε και η Glenn Tobacco Company, η οποία, σε αντίθεση με πολλές άλλες εταιρείες που μίσθωσαν ή αγόρασαν ήδη υπάρχουσες καπναποθήκες, αποφάσισε να επενδύσει στην κατασκευή ενός νέου συγκροτήματος. Η καπναποθήκη Glenn ανεγέρθηκε την περίοδο 1925-1926 και αποτέλεσε ένα από τα ελάχιστα νέα βιομηχανικά συγκροτήματα που κατασκευάστηκαν στην Ξάνθη μετά την ενσωμάτωσή της στην Ελλάδα. Βρίσκεται δίπλα από την καπναποθήκη “Π” και είναι γνωστή ως καπναποθήκη “Γ”. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το 2022, η καπναποθήκη θα καταστραφεί από εκτεταμένη πυρκαγιά. Δες το βίντεο που ακολουθεί για να δεις ό,τι έχει απομείνει από αυτήν και ότι έχει πράγματι σχήμα “Γ”.